Жоўтая «Газель» ліха падкаціла да задрамаўшага ад доўгай адсутнасці транспарту аўтобуснага прыпынку, і многія рынуліся ў маршрутку. Мне таксама вельмі хацелася паследаваць за імі, аднак ў памяці ўсплылі радкі з прыйшоўшага ў рэдакцыю ліста, і ехаць расхацелася.

«Усе пачалося з таго, што я вырашыў знайсці падработку. А на лаўца, як вядома, і жывела бяжыць: па мясцовым тэлебачанні ўбачыў аб’яву: патрабуецца вадзіцель маршрутнага таксі. Тут жа перазваніў па ўказаным тэлефоне, і на наступны дзень мне была прызначаная сустрэча. Чалавек, які на яе прыйшоў, назваўся ўладальнікам трох маршрутак, так што ўжо заўтра я магу прыступаць да работы. Настолькі хуткае працаўладкаванне мяне ўзрадавала, аднак той факт, што так званы гаспадар не сабраўся пацікавіцца, ці есць у мяне вадзіцельскае пасведчанне з адпаведнай катэгорыяй, медыцынская спраўка, пашпарт, некалькі насцярожыла.

Тым не менш на наступны дзень мяне ўжо стажыравалі, займаўся гэтым адзін з вадзіцеляў, які ў іх за «старэйшага». Мне было сказана, што гаспадару штодзенна павінна перадавацца цвердая сума. Выдаткі па запраўцы, рамонце, штрафах кладуцца на вадзіцеля. Увогуле, атрымоўвалася, што я без усялякай умовы бяру машыну ў арэнду. Мне проста так, пад чэснае слова перадалі маршрутнае таксі з касавым апаратам і пустым пуцявым лістом. Выявілася, што аўтамабіль з газавым абсталяваннем, але ўстаноўленае яно неафіцыяльна. Машына ўвогуле была «голая»: ні ключэй, ні аптэчкі, ні вагнетушыцеля, ні запаснога кола... Я ўжо зразумеў, што буду нагадваць камікадзэ, тым не менш, свадзяючыся на праславутае «авось абыдзецца», ранкам наступнага дня выехаў на маршрут. Выявілася, што салон зусім не праграецца, на шчасце нейкім дзіўным чынам абдувалася лабавое шкло.

З першага ж дня стала вядома, што калі хочаш хоць нешта зарабіць, то на маршруце трэба знаходзіцца з 7 да 21 гадзіны. Бо прыкладна да 16:00 – 17:00 прыходзіцца адпрацоўваць тое, што трэба аддаць гаспадару, і паліва. Значыць, калі ўкладвацца ў рамкі працоўнага дня, то сабе застаецца роўна нуль. Атрымоўваецца, што трэба знаходзіцца за рулем прыкладна па 14 гадзінаў. І заўтра зноў выходзіць на маршрут. Калі не можаш ці не хочаш, то замену шукаешь сабе сам. Ні аб якой ахове працы і тэхніцы бяспекі і гаворкі няма, у аснову пастаўлены даход — у месяц можна зарабіць каля двух мільенаў рублеў. Але як зарабіць? Не выдаваць пасажырам білеты, інакш сабе нічога не застанецца. Калі наступіць сумленю на горла, то, здаецца, усе добра, але палка, як вядома, мае два канцы: сацыяльна ты не абаронены, гэта значыць, табе ніколі не выплацяць матэрыяльную дапамогу, бальнічны, адпускныя, бо юрыдычна цябе няма.

Абыграем і яшчэ адну сітуацыю — ДТЗ. Праз заднія дзверы пасажыры выйсці не змогуць, яны зачыненыя наглуха, а бакавыя заклініла. Тады толькі праз пярэднія дзверы. Але каб да іх дабрацца, трэба параадолець перагародку. Ці ўсім гэта па сілах? Пацярпелым пасажырам вадзіцель дапамогі не акажа, бо ў яго няма нават аптэчкі. А не дай Бог пажар… Увогуле, вадзіцель пападае канкрэтна, бо гаспадар заўседы зможа ад усяго адмовіцца. Заявіць, напрыклад, што маршрутку ў яго ўгналі, і акажацца правы. Бо ніякіх дакументаў няма, і ўвогуле ты ніхто.

Добра, я яшчэ хутка расквітаўся з такім гора-працадаўцам. Аднойчы на маршруце аўтамабіль зламаўся. Папрасіўшы прабачэння ў пасажыраў, пачаў шукаць прычыну паломкі. Выявілася, выйшла са строю газавае абсталяванне. Пераключыцца на бензін няма магчымасці, бо бак проста згніў. Прыйшлося адбуксіраваць машыну на стаянку, а потым на станцыю тэхабслугоўвання, дзе за свой кошт адрамантаваць. Званю гаспадару, паведамляю, што гатовы зноў працаваць, а ў адказ чую масу прэтэнзіяў: маўляў, мне не патрэбны такі вадзіцель, які сам не можа пачыніць аўтамабіль. Пярэчу, што газавым абсталяваннем павінны займацца спецыялісты, што самому небяспечна… Але зразумення няма. Урэшце, сам становішся на дыбкі і заяўляеш, што машыну не аддаш, пакуль не адпрацуеш укладзеныя сродкі. І на наступны дзень працуеш ад зары да зары, бо разумеешь — гэта твой адзіны шанс вярнуць укладзеныя сродкі. І сапраўды, увечары з’явіўся «старэйшы» і маршрутку забраў.

Дакладна ведаю, што ў студзені ў гэтай «Газелі» скончыўся тэхагляд, але яна бегае па горадзе. Значыць, нейкім цудоўным чынам машына прайшла тэхагляд і працягвае вазіць пасажыраў. Але я-та ў яе, да і ў іншыя прыватныя, ніколі не сяду. А вы рашайце самі і, галоўнае, — шчаслівага вам пуці!»

Такая вось непрыкрытая праўда. І сумнявацца ў словах неадбыўшагася вадзіцеля не прыходзіцца. Для кампетэнтных ворганаў ен гатовы назваць і сябе, і ўладальніка маршрутнага таксі, і нумар злапомнага аўто.

У ТЭМУ

Транспартная інспекцыя па Брэсцкай вобласці, якой пастаўлены ў абавязкі кантроль за выкананнем заканадаўства ў транспартнай сферы, патрабаванняў бяспекі і экалагічных нормаў, нядаўна дала справаздачу аб выкананай працы. Начальнік інспекцыі Мікалай Стрыж расказаў, што ў 2009 годзе была праведзеная 471 праверка на лініях, агледжана больш за 5 тысяч транспартных сродкаў, забароненая эксплуатацыя 8 машынаў. Выкрыта 927 парушэнняў транспартнага заканадаўства, 49 службовых асобаў прыцягнута да адказнасці. У адносінах 21 суб’екта гаспадарання, дапусціўшага грубыя парушэнні, накіраваныя матэрыялы ў Міністэрства транспарту і камунікацый з прапановай аб ануляванні ліцэнзій.

Мікалай Стрыж адзначыў, што маршрутныя таксі сапраўды дастаўляюць кантралюючым ворганам нямала клопатаў. Сярод наібольш распаўсюджаных парушэнняў — адсутнасць у вадзіцеляў пасведчанняў аб праходжанні навучання па бяспечнай працы з газабалоннымі транспартнымі сродкамі, а таксама адзнакі аб праходжанні тэхагляду аўтамабілямі і страхавога пасведчання. У многіх маршрутках заблакіраваны задні выхад, а колькасць пасажыраў значна перавышае колькасць месцаў для сядзення.

На мінулым тыдні ў горадзе адбылася працоўная сустрэча прадстаўнікоў транспартнай інспекцыі па Брэсцкай вобласці, гарадскіх і раенных уладаў, падатковых ворганаў і Дзяржаўтаінспекцыі з прадпрымальнікамі, якія ажыццяўляюць перавозку пасажыраў у горадзе і раене. Правядзенне падобнага мерапрыемства стала рэакцыяй на публікацыю ў «Нашым краі» 11 лютага артыкула «Споведзь надбыўшагася перавозчыка».

Нагадаем, што ў ей гаворка ішла аб тым, як адзін з уладальнікаў некалькіх маршрутных таксі прыняў на работу аўтара пісьма ў «Наш край» без праверкі якіх-небудзь дакументаў. Прапрацаваўшы некалькі дзен, малады чалавек выкрыў яшчэ масу парушэнняў заканадаўства, аб чым і напісаў у рэдакцыю.

Публікацыя выклікала бурную рэакцыю з боку саміх перавозчыкаў, кантраліруючых іх дзейнасць ворганаў і тых, хто карыстаецца паслугамі таксі. Адны абураліся і пагражалі падаць у суд на аўтара за «ачарненне добрага імя ўсіх гарадскіх перавозчыкаў», іншыя патрабавалі неадкладна назваць прозвішча парушальніка, пасажыры расказвалі гісторыі аб тым, як ім прыйшлося сутыкнуцца з фактамі парушэння сваіх правоў. Вырашыць паўсталы канфлікт і была прызваная сустрэча.

Адзначым, што актавы зал аўтапарку, дзе праходзіў сход, ледзь умясціў усіх жадаючых прысутнічаць на ей. З першых хвілінаў было відаць, што праблемаў у арганізацыі перавозак накапілася нямала. Выступленне начальніка аддзела кантроля транспартнай інспекцыі па Брэсцкай вобласці Леаніда Сыча гэта пацвердзіла. Пасля публікацыі ў газеце ў горадзе прайшлі праверкі маршрутных таксі, якія паказалі, што парушэнні сапраўды есць, і іх нямала.

— Баранавіцкі рэгіен у нас заўседы лічыўся на добрым рахунку, — пачаў свае выступленне Леанід Сыч, — аднак праверкі, праведзеныя 15 і 16 лютага, паказалі, што сітуацыя змянілася ў горшы бок. За два дні на лініі мы праверылі сем машынаў таксі і выкрылі шэсць парушэнняў, праверылі 13 маршрутных таксі — выкрылі 25 парушэнняў. Выходзіць, частку перавозчыкаў цікавіць толькі фінансавы бок. У якім стане машына выязжае на лінію, як сябе адчувае вадзіцель, ці ў парадку дакументы на права перавозак, — ніхто гэты працэс не кантралюе. А між тым менавіта на перавозчыкаў ускладзены абавязак кантролю за тэхнічным станам транспартных сродкаў, выкананнем правілаў перавозак.

Праверкі выкрылі адсутнасць страхоўкі, дакументаў на лінію (пуцявых лістоў), медагляду вадзіцеляў перад выездам на лінію. Іншымі словамі, як адчувае сябе вадзіцель і яго маршрутка — аднаму Богу вядома.

Што датычыцца публікацыі ў «Нашым краі», то Леанід Сыч расказаў наступнае: для правядзення пазапланавай праверкі перавозчыка, аб якім ішла гаворка ў артыкуле, неабходная пісьмовая заява маладога чалавека, які звярнуўся з лістом у газету. «Калі звесткі пацвердзяцца, мы будзем ставіць пытанне аб пазбаўленні перавозчыка ліцэнзіі».

Дарэчы, ен жа падчас выступлення згадаў аб тым, што за выкрытыя ў ходзе праверак парушэнні два маршрутных таксі дадзенага перавозчыка былі знятыя з лініі: на адной машыне пярэднія шыны не адпавядалі патрабаванням, а на другой лабавое шкло ўпрыгожвала вялізная трэшчына. Гэтае паведамленне тут жа пракаменціравалі прысутныя ў зале: «Сення гэтыя маршруткі зноў ездзяць па горадзе»…

Прычыну абвастрэння сітуацыі з перавозкамі начальнік аддзелу кантроля Транспартнай інспекцыі па Брэсцкай вобласці бачыць у тым, што ў мінулым годзе ў рэспубліцы быў уведзены мараторый на пазапланавыя праверкі суб’ектаў гаспадарання. Даўшы мажлівасць перайшоўшым у юрыдычныя асобы прадпрымальнікам устаць на ногі, дзяржава выдала ім аванс даверу ў прыстойнасці. І, як выявілася, — дарэмна. Апынуўшыся без сталага кантроля, частка перавозчыкаў паспяшалася нажыцца на стварыўшайся сітуацыі.

Другая мажлівая прычына шматлікіх парушэнняў, па меркаванні Л.Сыча, — лаяльнасць заканадаўства да парушальнікаў.

— Пазбавіць перавозчыка ліцэнзіі можно было толькі па некалькіх падставах: беспадстаўная адмова ад перавозкі пасажыра, безбілетны правоз пасажыраў, а таксама адключаны таксометр, — расказаў Леанід Сыч. — Сення інструментарый правяраючых ворганаў стаў боль шырокім: з 23 лютага ў заканадаўстве з’явіліся 22 артыкулы з пералікам грубых парушэнняў, якія могуць стаць падставай для спынення дзейнасці перавозчыкамі. Прычым дастаткова ўсяго толькі аднойчы груба парушыць закон, каб пазбавіцца права займацца перавозкамі.

Удзельнічаўшы ў абмеркаванні праблемаў гарадскіх перавозак галоўны спецыяліст упраўлення эканомікі гарвыканкаму Вячаслаў Калітаеў адзначыў, што падчас пазапланавых праверак маршрутных таксі ў мінулыя выхадныя каля рынку на вуліцы Чарнышэўскага выявілася каласальная зношанасць аўтамабіляў:

— Запасныя выхады адчыняліся ва ўсіх машынах (аб падобных парушэннях пажарнай бяспекі ішла гаворка ў артыкуле), аднак мы выкрылі іншыя сур’езныя парушэнні. Хачу папярэдзіць усіх перавозчыкаў: мы не будзем пісаць пратаколы аб парушэннях, а адразу пачнем скасоўваць умовы на ажыццяўленне перавозак і пазбаўляць маршрутаў.

Перавозчыкі бурна рэагавалі на ўсе выступленні прадстаўнікоў кантраліруючых арганізацыяў, скардзіліся на тое, што барацьба вядзецца з тымі, хто вырашыў працаваць па законе, а нелегальныя таксісты, якія сталі сур’езнай праблемай у горадзе, адчуваюць сябе добра: «Яны заўседы ў курсе, калі прыедзе праверка, і знікаюць напярэдадні. Нелегалы нікога і нічога не баяцца, а вы нас за кожную дробязь караеце», — такія рэплікі часцяком раздаваліся з залы. Арганізатары сходу выслухалі ўсе заўвагі і прапановы і запісалі іх у пратакол. Перавозчыкам паабяцалі не толькі строгі кантроль за выкананнем заканадаўства з іх боку (у першым квартале запланаваны шэраг праверак на лініі), але і дапамогу ў вырашэнні праблемаў.